RTHA doet vervolgonderzoek na vondst PFAS rondom de brandweer-oefenplaats

17 januari 2024

Start vervolgonderzoek buiten luchthaventerrein
Het vervolgbodemonderzoek op Volkstuinvereniging Wilgentuin is in week 3 gestart. Naast de Wilgentuin, bemonstert advies- en ingenieursbureau TAUW ook bij Ponyclub de Schieruiters, en in de sloot langs de luchthaven tot aan het gemaal ter hoogte van de Orlybaan. Daarnaast worden in opdracht van de Gemeente Rotterdam ook monsters genomen op VTV Zuiderlaan en in de sloot bij het gemaal Achterdijk. In beide onderzoeken worden bodem, grondwater en oppervlaktewater onderzocht op PFAS. Deze strategie is met de betrokken instanties GGD, gemeente Rotterdam, DCMR en HHSK zorgvuldig uitgedacht.

De volkstuinders kijken positief naar het onderzoek op de Wilgentuin, omdat hierdoor een betere inschatting van de risico’s mogelijk is én ook omdat dit onderzoek meer duidelijkheid verschaft vóór de start van het volkstuinseizoen (eind maart/begin april). Er is een klankbordgroep samengesteld uit leden van Volkstuinvereniging Wilgentuin die nauw betrokken is bij het onderzoek.

—————-

19 december 2023

Informatieavond
Op 19 december heeft RTHA een informatieavond georganiseerd over de PFAS verontreiniging op het luchthaventerrein. Doel van de avond was om uitleg te geven over het gedane onderzoek en om de geplande vervolgstappen toe te lichten en waar mogelijk vragen beantwoorden. Advies- en ingenieursbureau TAUW (hierna TAUW), heeft toelichting gegeven en vragen beantwoord. Ook aanwezig voor het beantwoorden van vragen, waren GGD Rotterdam Rijnmond, DCMR Milieudienst Rijnmond, Hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard (HHSK), gemeente Rotterdam en RTHA.

De GGD gaf aan dat de koppen in de media een vertekend beeld schetsen van het voorzorgadvies dat de GGD  had afgegeven. Op basis van de beschikbare informatie gold er op dat moment alleen een voorzorgadvies voor Volkstuinvereniging de Wilgentuin om geen gewassen uit de tuin te eten. Voor andere moestuinen gold dit advies niet. Op basis van de resultaten van de vervolgonderzoeken kan dit advies eventueel aangepast worden.

————–

14 december 2023 (origineel bericht)

Recent bodemonderzoek op Rotterdam The Hague Airport (RTHA) heeft aangetoond dat er verhoogde concentraties PFAS aanwezig zijn rondom de brandweer-oefenplaats. Omdat RTHA veel waarde hecht aan een veilige en gezonde werk- en leefomgeving op en rond de luchthaven, heeft zij opdracht gegeven om vervolgonderzoek te doen rondom het terrein bij de brandweer-oefenplaats.  

Bodemonderzoek op brandweer-oefenplaats 
In september 2023 heeft advies- en ingenieursbureau TAUW, in opdracht van RTHA, bodemonderzoek gedaan op de brandweer-oefenplaats. Uit dit onderzoek is gebleken dat er verhoogde concentraties PFAS in de grond, het grondwater en de sloten rondom de oefenplaats zitten. Het gaat hier om een eenmalige meting. Om een goed beeld te krijgen van de oorzaak, omvang en risico’s van de verontreiniging, is  vervolgonderzoek nodig. 

Vervolgonderzoek  
In januari 2024 worden vervolgmetingen uitgevoerd door advies- en ingenieursbureau TAUW. Naast uitgebreidere metingen op de brandweer-oefenplaats worden ook aan de buitenzijde van de luchthaven rondom de brandweer-oefenplaats metingen gedaan. De resultaten van dit onderzoek worden in het eerste kwartaal van 2024 verwacht en gedeeld met de belanghebbenden. RTHA werkt hierin nauw samen met de gemeente Rotterdam, het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, de GGD en DCMR Milieudienst Rijnmond.  

De nabijgelegen volkstuinvereniging en ponyclub zijn reeds geïnformeerd. Wegens eerder geconstateerde bodemverontreiniging op het volkstuinencomplex, is destijds het advies aan een deel van de volkstuinen al gegeven om eventuele gewassen in bakken te telen.  

Aanleiding  
Aanleiding voor het recente onderzoek was dat tijdens renovatiewerkzaamheden van de taxibaan eind 2021 verhoogde concentraties PFAS in de grond zijn gevonden. Dit was vlakbij de voormalige brandweer-kazerne. De verontreiniging is in 2022 afgevoerd naar een erkend verwerker. Gebruikelijk is vervolgens om in kaart te brengen of er nog meer verontreiniging is.  

PFAS in blusmiddelen brandweer 
RTHA heeft een eigen bedrijfsbrandweer voor calamiteiten op de luchthaven. RTHA bluste tijdens incidenten en oefeningen in het verleden met een wettelijk voorgeschreven PFAS-houdend blusmiddel. Sinds 2020 wordt, dankzij een aanpassing in EASA wet- en regelgeving, op RTHA geen PFAS-houdend blusmiddel bij incidenten meer ingezet. Sinds 2005 gebruikt de brandweer bij blusoefeningen op de luchthaven alleen nog maar water.   

Wat zijn PFAS? 
PFAS is een groep van chemische stoffen die schadelijk zijn voor mens en milieu. Ze breken slecht af, verspreiden zich makkelijk en hopen zich op in planten, dieren en mensen. PFAS zitten overal in Nederland in kleine hoeveelheden in de bodem, het grondwater, het oppervlaktewater en in planten en dieren. Ze komen onder meer via ons eten en drinken in ons lichaam terecht.  

Heeft u vragen naar aanleiding van dit bericht? Stuur een e-mail naar [email protected] 

Veelgestelde vragen

Algemeen

Informatieavond op 19 december 2023
Op 19 december heeft RTHA een informatieavond georganiseerd over de PFAS verontreiniging op het luchthaventerrein. Doel van de avond was om uitleg te geven over het gedane onderzoek en om de geplande vervolgstappen toe te lichten en waar mogelijk vragen beantwoorden. Advies- en ingenieursbureau TAUW (hierna TAUW), heeft toelichting gegeven en vragen beantwoord. Ook aanwezig voor het beantwoorden van vragen, waren GGD Rotterdam Rijnmond, DCMR Milieudienst Rijnmond, Hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard (HHSK), gemeente Rotterdam en RTHA.

De GGD gaf aan dat de koppen in de media een vertekend beeld gaven van het voorzorgadvies dat de GGD  had afgegeven. Op basis van de beschikbare informatie gold er op dat moment alleen een voorzorgadvies voor Volkstuinvereniging de Wilgentuin om geen gewassen uit de tuin te eten. Voor andere moestuinen gold dit advies niet. Op basis van de resultaten van de vervolgonderzoeken kan dit advies eventueel aangepast worden.

Vervolgonderzoek vanaf week 3
Het vervolgbodemonderzoek op Volkstuinvereniging Wilgentuin is in week 3 gestart. Naast de Wilgentuin, bemonstert advies- en ingenieursbureau TAUW ook bij Ponyclub de Schieruiters, en in de sloot langs de luchthaven tot aan het gemaal ter hoogte van de Orlybaan. Daarnaast worden in opdracht van de Gemeente Rotterdam ook monsters genomen op VTV Zuiderlaan en in de sloot bij het gemaal Achterdijk. In beide onderzoeken worden bodem, grondwater en oppervlaktewater onderzocht op PFAS. Deze strategie is met de betrokken instanties GGD, gemeente Rotterdam, DCMR en HHSK zorgvuldig uitgedacht.

De volkstuinders kijken positief naar het onderzoek op de Wilgentuin, omdat hierdoor een betere inschatting van de risico’s mogelijk is én ook omdat dit onderzoek meer duidelijkheid verschaft vóór de start van het volkstuinseizoen (eind maart/ begin april). Er is een klankbordgroep samengesteld uit leden van Volkstuinvereniging Wilgentuin die nauw betrokken is bij het onderzoek.

Resultaten vervolgonderzoek
De resultaten van het vervolgonderzoek worden begin april verwacht. Dan zal RTHA ze ook bekend maken. Hoe we deze resultaten delen, zullen wij op een later moment communiceren.

PFAS zijn mobiel in de bodem en het water, de stoffen binden niet of nauwelijks aan de bodem. Hierdoor worden PFAS overal in het oppervlaktewater aangetroffen (PFAS onderzoek schielandendekrimpenerwaard.nl – https://www.schielandendekrimpenerwaard.nl/wat-doen-we/zorg-voor-schoon-water/pfas-onderzoek/ ) Aanvullend onderzoek is nodig om het risico op verspreiding van deze bron van PFAS  beter in beeld te krijgen.  

Het is nog niet duidelijk hoe ver de verontreiniging met PFAS zich heeft verspreid  buiten het terrein van de luchthaven, via grondwater en sloten. Hier wordt nu vervolgonderzoek naar gedaan. 

De waardes zijn hoger dan we willen, maar vormen geen acuut risico. Het is één meetresultaat, op één specifiek moment. Er zijn extra metingen nodig om hier conclusies aan te verbinden. Daarom wordt  uit voorzorg aanvullend onderzoek gedaan. In het onderzoeksrapport van advies- en ingenieursbureau TAUW staan de soorten PFAS vermeld, de waarden en de meetlocaties.

Het onderzoek heeft plaatsgevonden bij de brandweer-oefenplaats (hierna BROEF, gele vierkant) en ter plaatse van bocht Victor 6 van de taxibaan (hierna V6, rode cirkel). In het onderzoeksrapport, opgesteld door advies- en ingenieursbureau TAUW blijkt dat er op meerdere locaties rond de BROEF en V6 verontreinigingen met PFAS in grond, grondwater en oppervlaktewater aanwezig zijn. (Voor exacte locaties en waarden: Zie onderzoeksrapport). Er zijn waarden gemeten die boven de huidige oppervlaktewaternorm (JG-MKN) uitkomen. Er is echter maar één keer gemeten. Dat maakt dat het te vroeg is om conclusies te trekken.

 

Maatregelen

Advies- en ingenieursbureau TAUW gaat onderzoek doen in opdracht van RTHA. Dit onderzoek is naar verwachting in het eerste kwartaal van 2024 afgrond. DCMR beoordeelt het onderzoek en adviseert over te nemen maatregelen. Het hoogheemraadschap onderzoekt op dit moment of en hoe de PFAS zich verspreidt via het oppervlaktewater. En of maatregelen nodig zijn om verspreiding tegen te gaan.  

RTHA start in januari 2024 met een vervolgonderzoek en verwacht in het eerste kwartaal van 2024 de resultaten te hebben. Er worden meer metingen van grond, grondwater en oppervlaktewater gedaan. Hiermee worden de oorzaak, omvang en de risico’s van de verontreiniging in kaart gebracht. De metingen gebeuren rond de brandweeroefenplaats en onder het asfalt van het brandweer-oefenplaats. Ook buiten het terrein van de luchthaven vinden metingen plaats. Onder meer op het terrein van de Volkstuinvereniging.  

De grond van volkstuinvereniging Wilgentuin is eigendom van de gemeente Rotterdam.   

Er is PFAS aangetroffen in een tweetal sloten, waaronder een sloot naast het volkstuincomplex. Het is van belang te weten of dit heeft geleid tot extra PFAS-belasting op het volkstuincomplex. Om dit goed in te kunnen schatten wordt voorgesteld om op het volkstuincomplex de grond en het grondwater te onderzoeken. Naast ook aanvullend onderzoek in het oppervlaktewater van de sloten rond het volkstuincomplex.   

RTHA start in januari 2024 een vervolgonderzoek grond, grondwater en oppervlaktewater. Hiermee worden de oorzaak, omvang en de risico’s van de verontreiniging in kaart gebracht. Er worden meer metingen gedaan rond de brandweer-oefenplaats en onder het asfalt van de brandweer-oefenplaats. Ook buiten het terrein van de luchthaven zullen metingen plaats vinden Onder meer op het terrein van de Volkstuinvereniging en Ponyclub de Schieruiters. Ook wordt gekeken hoe het grondwater stroomt en of PFAS zich via het grondwater (kunnen) verspreiden. Advies- en ingenieursbureau TAUW voert het onderzoek uit. 

Volksgezondheid

Er liggen geen officiële zwemwaterlocaties in de directe omgeving van de luchthaven. Op dit moment is nog niet duidelijk in welke mate de PFAS door het werkgebied van Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK) verspreidt. Het is echter onwaarschijnlijk dat PFAS afkomstig van RTHA op dit moment naar officiële zwemwateren in het gebied van HHSK kan stromen. Momenteel voert HHSK aanvullend onderzoek uit naar de hoeveelheid PFAS in officiële zwemwateren.  

Voor vragen over PFAS en gezondheid kunt u terecht bij het team Gezondheid en Milieu van de GGD Rotterdam-Rijnmond. Stuur uw vraag naar [email protected] of bel naar 010-433 98 94 (op werkdagen tussen 08.30 uur en 16.30 uur bereikbaar).   

Meer informatie over PFAS vindt u ook op:
PFAS | RIVM – https://www.rivm.nl/pfas
PFAS (ggdleefomgeving.nl)  https://ggdleefomgeving.nl/schadelijke-stoffen/pfas/ 

Uiteindelijk komen PFAS via het watersysteem in de grote rivieren en kunnen ze in het diepere grondwater terechtkomen. Het diepere grondwater en oppervlaktewater kan worden gebruikt voor de productie van drinkwater. De locatie van RTHA bevindt zich niet in de buurt van innamepunten voor de productie van drinkwater. Drinkwaterbedrijven nemen daarnaast sowieso maatregelen om PFAS te meten in het innamewater en indien noodzakelijk dit uit het drinkwater te verwijderen tot beneden de gestelde normen, maar wat niet in het drinkwater komt hoeft er ook niet uitgehaald te worden.  

De gehalten in oppervlaktewater zijn nog onvoldoende bekend. Er moet eerst aanvullend onderzoek worden gedaan. De GGD heeft geen kennis over de gezondheid van dieren. Als uit het verdere onderzoek blijkt dat er veel PFAS zit in het water dat door paarden, honden of andere huisdieren regelmatig wordt gedronken, dan zullen we contact zoeken met organisaties die hier (mogelijk) een uitspraak over kunnen doen. Mensen die bezorgd zijn over de gezondheid van hun dieren kunnen het beste hun eigen dierenarts raadplegen. 

Hier kunnen we nog geen antwoord op geven. Het is nog niet duidelijk of en waar in de omgeving PFAS zit. Eerst moet verder onderzoek in oppervlaktewater, grondwater en grond in de directe omgeving van het vliegveld worden gedaan, zoals bij het volkstuincomplex. Dan wordt duidelijk of en waar PFAS zit en of er mogelijke gezondheidsrisico’s zijn. 

Historie

  • Vóór 1985 maakten luchthavens wereldwijd gebruik van een organisch blusmiddel als schuim vormend middel om vloeistofbranden te blussen.  
  • Rond 1985 kwam een – wat betreft effectiviteit van het blussen –  beter middel beschikbaar (met PFAS) dat werd voorgeschreven om te gebruiken bij vloeistofbranden. Pas veel later werden de negatieve milieuaspecten van dit middel duidelijk. 
  • Het PFAS-houdend blusschuim werd – in verband met de veiligheid – voorgeschreven door internationale regelgeving voor de luchtvaart. PFAS-houdend blusschuim is heel geschikt om vloeistofbranden met hoge temperaturen te blussen.  
  • Vanaf 2020: Pas toen aangetoond werd dat nieuwe, minder schadelijke middelen dezelfde effectiviteit hadden bij het blussen, mochten luchthavens overstappen op blusmiddelen zonder PFAS. 
  • (NB Er bestaat momenteel géén verbod op het gebruik van PFAS houdend blusschuim, maar RTHA heeft er voor gekozen om vanaf 2020 PFAS-vrije blusmiddelen te gebruiken).  

Het vliegveld Rotterdam The Hague Airport heeft vanwege de veiligheid een eigen bedrijfsbrandweer. De brandweer moet bij incidenten met een vliegtuig binnen 3 minuten ter plaatse kunnen zijn.  De brandweer oefent op een eigen brandweer-oefenlocatie op het terrein en bevindt zich aan de zuid-oostzijde van het vliegveld. 

Tijdlijn Rotterdam The Hague Airport en de luchthavenbrandweer

  • 1956 – Vliegveld Zestienhoven in gebruik genomen
  • 1985 – In de periode 1985 tot eind jaren negentig is het mogelijk dat er op de brandweer-oefenplaats PFAS-houdend blusschuim is gebruikt bij oefeningen
  • 1990 -  Exploitatie luchthaven gaat van Gemeente Rotterdam over naar Schiphol
  • 1998 – Vanaf 1998 ging de brandweer periodiek naar speciaal ingerichte oefenlocaties in het Verenigd Koninkrijk om brandblusoefeningen te doen met PFAS houdende blusmiddelen
  • 2005 – Vanaf 2005 oefent de brandweer op RTHA alleen nog met water. Het is mogelijk dat er nog restanten blusschuim in de watertanks zaten (als gevolg van inzet bij incidenten waar blussen noodzakelijk was. Het aantal incidenten was echter zeer gering)
  • 2018 – Als onderdeel van een landelijk onderzoek naar PFAS is in opdracht van DCMR door Arcadis een bodemonderzoek uitgevoerd bij RTHA. Hierbij zijn ook monsters genomen bij de huidige en voormalige brandweer oefenlocaties . Dit onderzoek heeft bijgedragen aan het opstellen van “een landelijk Handelingskader voor PFAS”. Op dat moment was de kennis in Nederland over de aard en omvang van PFAS in onder andere de grond zeer gering en waren de gezondheidsrisico’s van aangetroffen PFAS niet te duiden.
  • 2020 – Sinds 2020 wordt alleen nog PFAS-vrij schuim gebruikt bij blussen bij incidenten
  • 2021 – December ‘21: Renovatie taxibaan – voor aanvang van de werkzaamheden werd bodemonderzoek gedaan in het hele gebied rondom de taxibaan. Uit de onderzoeken is PFAS naar voren gekomen bij de brandweer-oefenplaats, V1, V2 en V6 (De ‘V’s zijn bepaalde stukken van de taxibaan). Er is een saneringsplan opgesteld voor de werkzaamheden. Dit plan is bij DCMR ingediend en goedgekeurd.
  • 2022 – De verontreiniging wordt gesaneerd, en gemonitord door DCMR. De DCMR beoordeelt als bevoegd gezag alle resultaten. Er wordt een vervolg onderzoekstraject ingesteld naar bodemverontreiniging
  • 2023 – Bodemonderzoek door advies- en ingenieursbureau TAUW bij de brandweer-oefenplaats en V6 (V6 is de naam van een bocht in de taxibaan)